fa اثر کودهای زیستی و شیمیایی نیتروژن دار بر رشد، عملکرد و ترکیب اسانس گیاه شوید (Anethum graveolens L.) سلولی و مولکولی Cellular and molecular مقاله پژوهشی Research Article <div align="right" style="direction: rtl"> <b>سابقه و هدف: </b>شوید با نام علمی ((Anethum graveolens L. یکی از مهمترین گیاهان دارویی است که اسانس آن در صنایع مختلف داروسازی، آرایشی و غذایی استفاده می شود. <br><b>مواد و روش ها: </b>در این تحقیق اثر کودهای زیستی نیتروکسین و شیمیایی نیتروژن بر رشد، عملکرد و ترکیب اسانس گیاه شوید به صورت طرح فاکتوریل دو عاملی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در 3 تکرار اجرا گردید. فاکتور اول شامل کود زیستی نیتروکسین در چهار سطح (بذرمال، سرک، هردو، شاهد) و فاکتور دوم کود شیمیایی نیتروژن در سه سطح (صفر،50، 100کیلوگرم)، تلفیق کود زیستی نیتروکسین و کود شیمیایی نیتروژن و شاهد (بدون کود) بود. برداشت گیاه شوید در مرحله رسیدگی کامل دانه ها انجام شد .اثرات مقادیر ارتفاع بوته، عملکرد و اجزاء عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، تعداد چتردر بوته، تعداد چترک در چتر، تعداد دانه در چترک، وزن هزار دانه و اسانس مورد ارزیابی قرار گرفت. <br><b>یافته ها:</b> نتایج نشان داد ارتفاع بوته، عملکرد بیولوژیک و اجزاء عملکرد دانه به جز شاخص برداشت تحت تاثیر کودهای زیستی نیتروکسین قرار گرفته و بالاترین میزان این صفات مربوط به کاربرد کود زیستی نیتروکسین بود، هرچند بین این تیمار و تلفیق کود نیتروکسین و نیتروژن اختلاف معنی داری مشاهده نشد. کاربرد کودهای شیمیایی نیتروژن سبب افزایش معنی دار ارتفاع بوته، عملکرد بیولوژیک، اجزاء عملکرد دانه، درصد اسانس به جز تعداد چتر در بوته، وزن هزار دانه و شاخص برداشت نسبت به شاهد شد. نتایج نشان داد که میزان اسانس نیز به طور معنی داری تحت تاثیر تیمارهای کودی قرار گرفته و کاربرد کود زیستی نیتروکسین و پس از آن کود شیمیایی نیتروژن بیشترین میزان اسانس را تولید نمودند. نتایج نشان داد کاربرد کودهای زیستی و شیمیایی نیتروژن بر ترکیبات تشکیل دهنده اسانس شوید تاثیر داشته و با تیمارهای مختلف کودی میزان کاروون نسبت به تیمار شاهد افزایش نشان داد. <br><b>نتیجه گیری: </b>کاربرد کودهای زیستی به تنهایی و یا در ترکیب با کود شیمیایی در بهبود صفات کمی و کیفی گیاه دارویی شوید تاثیر مثبتی داشته و به جای مصرف مداوم کود شیمیایی می توان با استفاده بهینه از نهاده های زیستی در راستای کشاورزی پایدار و کاهش آلودگی ناشی از مصرف کود شیمیایی نیتروژنه گام برداشت. </div> <b>Aims and Background:</b> Dill (Anethum graveolens L.) is one of the most important medicinal plants with great applications in different medicinal industries. In present study, effects of biological and chemical nitrogen fertilizers were evaluated on growth, yield and essential oil composition of dill. <br><b>Materials and Methods:</b> This research was conducted under field condition in randomized complete block design with three replications and two factors. The treatments included Nitroxin biofertilizer in four levels (control, seed inoculation, topdress, seed inoculation and topdress), and chemical fertilizer was applied in three levels (0, 50,100 Kg/ha), combinations of biofertilizer and chemical fertilizer and control. Different characteristics such as plant height, number of umbel per plant, number of umbellet per umbel, number of grain per umbelet, 100 seed weight, grain yield, biologic yield and oil percentage were recorded. <br><b>Results:</b> According to the results, the highest height, biologic yield and grain yield components (except harvest index) obtained on biological fertilizer. Results showed the highest biologic yield and grain yield components, essential oil percent (except the number of umbel per plant, 100 seed weight and harvest index detected in chemical fertilizer). Results showed that the highest essential oil content was detected in biological fertilizer and chemical fertilizer. Identification of essential oil composition showed that content of carvone increased with the application of biofertilizers and chemical fertilizers. <br><b>Conclusion:</b> Application of biofertilizers enhanced yield and other plant criteria in this plant. Generally, it seems that using biofertilizers or combinations of biofertilizer and chemical fertilizer could improve dill performance in addition to reduction of environmental pollution. اسانس, شوید, کود زیستی, نیتروژن, نیتروکسین. Anethum graveolens, biofertilizer, essential oil, Nitrogen, Nitroxin. 77 84 http://ncmbjpiau.ir/browse.php?a_code=A-10-260-7&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Nejatzadeh فاطمه نجات زاده 10031947532846004556 10031947532846004556 Yes Faculty of Agriculture, Islamic Azad University of Khoy, Iran گروه باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوی